Αντλίες ινσουλίνης
Το σύστημα της συνεχούς υποδόριας χορήγησης ινσουλίνης με φορητή αντλία κατασκευάσθηκε για πρώτη φορά το 1976 για ερευνητικούς κυρίως σκοπούς, από τους Pickup και Keen.
Αυτός ο τρόπος θεραπείας έχει γίνει εξαιρετικά δημοφιλής στους ασθενείς στα 40 χρόνια που εφαρμόζεται, συμβαδίζοντας και κερδίζοντας και από την σύγχρονη τεχνογνωσία των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Ιδιαίτερη μάλιστα είναι η προοπτική της θεραπείας με αντλία όταν αυτή συνδυασθεί και με την συνεχή υποδόρια καταγραφή των επιπέδων γλυκόζης.
Η εφαρμογή ενός τέτοιου κλειστού κυκλώματος που θα περιλαμβάνει την μέτρηση και την χορήγηση ινσουλίνης με βάση ένα λογισμικό σύστημα χωρίς να απαιτείται άλλη ανθρώπινη παρέμβαση φαντάζει ως μία πραγματικότητα που θα υλοποιηθεί στο άμεσο προσεχές μέλλον και θα αποτελεί το τεχνητό πάγκρεας.
Οι τύποι των ινσουλινών που χρησιμοποιούνται στην αντλία είναι αυτοί των ταχείας δράσης ινσουλινών ανθρώπινου τύπου (regular) και των ταχείας δράσης αναλόγων ινσουλίνης (aspart, lispro, fast aspart και fast lispro) με τα δεύτερα, να είναι συνήθως η προτιμώμενη επιλογή. Οι φαρμακοδυναμικές και φαρμακοκινητικές ιδιότητες των αναλόγων (άμεση απορρόφηση, ταχεία αιχμή μέγιστης δράσης, γρήγορη απόσυρση) είναι αυτές που τα καθιστούν ως την προτιμώμενη επιλογή.
Με την αντλία πραγματοποιείται μία συνεχής χορήγηση ινσουλίνης υποδορίως καθ’όλο το 24ωρο και αποτελεί την μία εκ των δύο λειτουργιών που πραγματοποιεί η αντλία. Κατά τα γεύματα το άτομο με διαβήτη χορηγεί επιπλέον εφάπαξ δόσεις ανάλογα με την ποσότητα του φαγητού και αυτή είναι η δεύτερη λειτουργία της αντλίας.
Το άτομο με διαβήτη για να χρησιμοποιήσει σωστά τον ανωτέρω τρόπο θεραπείας θα πρέπει να είναι εκπαιδευμένο με τις φαρμακοκινητικές και φαρμακοδυναμικές ιδιότητες των διαφόρων τύπων ινσουλινών, να χρησιμοποιεί έναν αισθητήρα γλυκόζης, ο οποίος θα πραγματοποιεί μετρήσεις του σακχάρου αίματος υποδορίως καθ’ όλο το 24ωρο, να γνωρίζει την σχέση δόσης ινσουλίνης / γραμμαρίων υδατανθράκων (οδηγός δόσης), τον συντελεστή ινσουλινοευαισθησίας και να είναι εξοικειωμένο με την τεχνολογία της αντλίας.
Στην χώρα μας αυτός ο τρόπος θεραπείας εφαρμόζεται σήμερα μόνο σε άτομα με διαβήτη τύπου 1. Σε άλλες χώρες όμως του εξωτερικού εφαρμόζεται και σε άτομα με ΣΔ τύπου 2.
Περιγραφή αντλίας ινσουλίνης
Η αντλία ινσουλίνης περιλαμβάνει τα ακόλουθα μηχανικά μέρη: την κύρια συσκευή που αποτελείται από έναν πλαστικό χώρο αποθήκευσης της ινσουλίνης (περιέχει ταχείας δράσης ινσουλίνης ανθρώπινου τύπου ή αναλόγου), έναν μηχανισμό προώθησης της ινσουλίνης με δυνατότητα χορήγησής της με διαφορετικούς ρυθμούς, έναν μικρό ηλεκτρονικό υπολογιστή με μνήμη για να παρέχει την ινσουλίνη σύμφωνα με τους ρυθμούς που έχει προγραμματισθεί και μπαταρίες για την παροχή ενέργειας. Ως εξωτερικά μέρη περιλαμβάνει μία πλαστική βελόνα με μεταλλικό οδηγό για την είσοδο στον υποδόριο ιστό και έναν πλαστικό σωλήνα που συνδέει την βελόνα με την αντλία (εικόνα 1).
Εικόνα 1: Αντλία ινσουλίνης
Οι ασθενείς προτιμούν τις αντλίες ινσουλίνης εξαιτίας, της αυξημένης ευελιξίας που προσφέρουν όσον αφορά τη δίαιτα και τη σωματική δραστηριότητα, καθώς και της καλύτερης προβλεψιμότητας των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα, με την προϋπόθεση βέβαια ότι η αντλία ινσουλίνης χρησιμοποιείται σωστά και ο ασθενής είναι κατάλληλα εκπαιδευμένος
Οδηγός δόσης
Ο οδηγός δόσης ινσουλίνης (bolus calculator) είναι ένας αλγόριθμος (μαθηματική εξίσωση), ο οποίος είτε χρησιμοποιείται απευθείας από το άτομο με διαβήτη πραγματοποιώντας από μόνο του το άτομο τους σχετικούς υπολογισμούς με βάση κάποια δεδομένα που του έχουν δοθεί είτε έχει ενσωματωθεί σε ένα λογισμικό πρόγραμμα, που έχει τοποθετηθεί στην αντλία ινσουλίνης. Και στις δύο περιπτώσεις, κάθε ασθενής πρέπει να εκπαιδευτεί έτσι ώστε να το χρησιμοποιεί ορθά με στόχο την επίτευξη ευγλυκαιμίας. Χρησιμοποιείται από τον ασθενή για τη χορήγηση είτε διορθωτικής είτε γευματικής χορήγησης ινσουλίνης ή και των δύο.
Ο οδηγός δόσης ινσουλίνης λαμβάνει υπόψη τη γλυκόζη αίματος (τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή) (blood glucose), την τιμή γλυκόζης αίματος που θέτει ως στόχο ο ασθενής (target blood glucose), το ποσό (γραμμάρια) των υδατανθράκων που καταναλώνονται σε ένα συγκεκριμένο γεύμα, τον τρόπο δράσης της ινσουλίνης, καθώς και άλλους παράγοντες που είναι σημαντικοί για τη ρύθμιση της γλυκόζης αίματος, όπως είναι ο συντελεστής ινσουλινοευαισθησίας, η αναλογία μονάδων ινσουλίνης προς γραμμάρια ή ισοδύναμα υδατανθράκων (ICR- insulin to carbohydrate ratio), καθώς και η ενεργή ινσουλίνη που είναι σε δράση ( insulin on board) μετά από την τελευταία δόση γευματικής ή διορθωτικής ινσουλίνης.
Αν και ο οδηγός δόσης πιθανώς να απλοποιεί τις μαθηματικές γνώσεις που χρειάζονται οι χρήστες της αντλίας, είναι πολύ σημαντικό να είναι οι ίδιοι κατάλληλα εκπαιδευμένοι στη λειτουργία του, ώστε να αποφεύγεται ο κίνδυνος της υπογλυκαιμίας ή υπεργλυκαιμίας. Οι προτεινόμενοι υπολογισμοί του οδηγού πιθανώς να χρειάζονται προσαρμογή.
Γι’ αυτόν το λόγο, οι ασθενείς δεν πρέπει να είναι απόλυτα εξαρτημένοι από τη χρήση του. Είναι σημαντικό να μπορούν να υπολογίσουν από μόνοι τους τα bolus που θα χρειαστεί για να προβούν στις απαραίτητες διορθώσεις, καθώς και να ανταπεξέλθουν σε περίπτωση που ο οδηγός δόσης τεθεί εκτός λειτουργίας για οποιοδήποτε λόγο. Ως εκ τούτου, πρέπει να γνωρίζουν πολύ καλά το βασικό ρυθμό, την αναλογία ινσουλίνης-υδατανθράκων και τους διορθωτικούς παράγοντες τους.
Η εκπαίδευση είναι το κλειδί για το βέλτιστο γλυκαιμικό έλεγχο των διαβητικών τύπου 1 που χρησιμοποιούν αντλία ινσουλίνης, εστιάζοντας και στην απεξάρτηση από την αποκλειστική χρήση του οδηγού δόσης.
