Η ινσουλινοθεραπεία χρειάζεται στις παρακάτω περιπτώσεις.
- Σε άτομα με ΣΔ τύπου 1.
- Σε άτομα με ΣΔ τύπου 2 που δεν ρυθμίζονται με την μέγιστη δόση αντιδιαβητικών δισκίων. Αυτά τα άτομα χρειάζονται τις ενέσεις ινσουλίνης, για να επιτύχουν καλύτερη ρύθμιση του διαβήτη.
- Σε περιπτώσεις εγκυμοσύνης.
Πώς λαμβάνεται η ινσουλίνη; Υπάρχουν πολλά είδη; Διαφέρει η δράση τους;
Καλό είναι να ξέρεις μερικά βασικά πράγματα για την ορμόνη αυτή.
- Η ινσουλίνη χορηγείται μόνο με ένεση. Δεν μπορείς να την πάρεις από το στόμα, γιατί καταστρέφεται από τα υγρά του στομάχου.
- Ανάλογα με τη δράση τους οι ινσουλίνες διακρίνονται σε τρεις διαφορετικές μορφές, δηλ. α) ινσουλίνη ταχείας δράσης, β) ενδιάμεσης δράσης και γ) μακράς δράσης. Τα τελευταία χρόνια κυκλοφόρησαν και «τροποποιημένες» ινσουλίνες, που ονομάζονται «ανάλογα ινσουλίνης» και έχουν ταχύτερη ή μακρότερη δράση από την ανθρώπινη ινσουλίνη. Δημιουργήθηκαν με τροποποίηση του μορίου της ανθρώπινης ινσουλίνης.
Πότε αρχίζει να δρα η ινσουλίνη και πότε τελειώνει η δράση της;
Ταχείας δράσης ινσουλίνη
Η ταχείας δράσης ανθρώπινη ινσουλίνη αρχίζει να δρα μέσα σε 30-60 λεπτά από την ένεση. Έχει την μεγαλύτερη δράση της 2-4 ώρες μετά την ένεση (χρόνος «μέγιστης δράσης») και παύει πλήρως μετά από 6-8 ώρες.
Αν εξαρτάσαι πλήρως από την ινσουλίνη και χρησιμοποιείς ταχείας δράσης μόνο, χρειάζεσαι ένεση κάθε 6 ώρες. Η πλέον κοινή μορφή αυτής της ινσουλίνης ονομάζεται συχνά, αλλά μάλλον λανθασμένα, «κρυσταλλική» και το διάλυμά της είναι διαυγές.
Τα σκευάσματα ταχείας δράσης ανθρώπινου τύπου ινσουλίνης που κυκλοφορούν στη χώρα μας είναι η Actrapid και η Humulin Regular. Η ένεση με αυτά τα σκευάσματα πρέπει να γίνεται συνήθως 30’ λεπτά πριν από το φαγητό, εκτός αν ο γιατρός δώσει διαφορετική οδηγία. Mε τη χορήγησή τους καλύπτεται το αμέσως επόμενο γεύμα και ένα σνακ το οποίο ενδεχομένως λαμβάνεται στο τρίωρο μετά το πρώτο γεύμα. Η ινσουλίνη αυτή είναι απαραίτητη στην αντιμετώπιση διαβητικής κετοξέωσης ή υπερωσμωτικού υπεργλυκαιμικού κώματος και γενικά σοβαρών υπεργλυκαιμικών καταστάσεων.
Υπερταχείας δράσης ανάλογα ινσουλίνης Lispro, Aspart, Glulisine, fast Aspart και fast Lispro προκύπτουν με τροποποιήσεις του μορίου της ανθρώπινης ινσουλίνης (συνήθως με αλλαγή-αντικατάσταση ενός ή δυο αμινοξέων) που έχει ως αποτέλεσμα γρήγορη έναρξη δράσης (10-15 λεπτά), αλλά και μικρότερη διάρκεια δράσης (3-4 ώρες). Αυτό σημαίνει ότι σε κάθε γεύμα πρέπει να χορηγείται το ανάλογο υπερταχείας δράσης, δεδομένου ότι ο στόχος είναι η καλή ρύθμιση του σακχάρου μετά από κάθε γεύμα.
Ενδιάμεσης δράσης ινσουλίνη
Οι ενδιάμεσης δράσης ινσουλίνες αρχίζουν να δρουν μέσα σε 1-3 ώρες από την ένεση. Φθάνουν στην μεγαλύτερη δράση τους σε 6-12 ώρες και συνήθως δρουν μέχρι 18 ώρες από την ένεση και σπανίως περισσότερες. Σήμερα κυκλοφορεί μόνο η ισοφανική ινσουλίνη (ινσουλίνες Protaphane και Humulin NPH) που είναι θολερό εναιώρημα και πρέπει να ανακινείται πολύ καλά πριν από κάθε χρήση. Μπορεί να αναμιγνύεται με ανθρώπινη ινσουλίνη ταχείας δράσης, ιδίως όταν χορηγείται σε μικρά παιδιά.
Μακράς δράσης ανάλογα ινσουλίνης
Eδώ υπάγονται οι ινσουλίνες Glargine, Detemir και Drgludec και η διάρκειά τους μετά την ένεση είναι 24 ώρες ή και περισσότερες . Χορηγούνται σε συνδυασμό με ταχείες ανθρώπινου τύπου ινσουλίνες ή με υπερταχείας δράσης ανάλογα ινσουλίνης σε σχήματα εντατικοποιημένης ινσουλινοθεραπείας. Συνήθως χορηγούνται προ του ύπνου. Η δράση τους ξεκινά 2-3 ώρες μετά την ένεση και η διάρκειά τους επιμηκύνεται όσο αυξάνεται η δόση τους. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει και η εβδομαδιαία ένεση ινσουλίνης σε μία δόση.
Πώς γίνεται η ένεση της ινσουλίνης;
Ας πούμε πρώτα που πρέπει να γίνεται η ένεση, δηλ. σε ποιο σημείο του σώματος. Πρέπει να γίνεται στους ιστούς κάτω από το δέρμα (υποδόρια). Οι περιοχές του σώματος που συνιστώνται για την ένεση ινσουλίνης είναι:
- Το πρόσθιο πλάγιο και κάτω κοιλιακό τοίχωμα
- το έξω των βραχιόνων-μπράτσων- (δε συνιστάται για συχνή χρήση λόγω της μικρής ποσότητας λίπους)
- η πρόσθια και έξω περιοχή των μηρών και
- οι γλουτοί
Έχε υπόψη σου πως, για να γίνει η ένεση, αρκεί η καλή καθαριότητα στο σημείο που θα γίνει το τσίμπημα. Καλύτερα να αποφεύγεις το οινόπνευμα για απολύμανση, γιατί η συχνή χρήση του σκληραίνει το δέρμα και κάνει επώδυνη την ένεση.
Κρατώντας το δέρμα με τα δάχτυλα, ώστε να δημιουργηθεί μια πτυχή, το τρυπάς κάθετα με τη βελόνα. Μετά πιέζοντας το έμβολο μέχρι το τέρμα κάνεις την ένεση. Περιμένεις λίγο και μετά βγάζεις την βελόνα. Οι περισσότεροι ασθενείς χρησιμοποιούν σήμερα αντί για σύριγγες τα ειδικά στυλό ινσουλίνης.
Προσοχή: Αν βγει αίμα από το τσίμπημα της βελόνας, καλύτερα να κάνεις την ένεση ινσουλίνης σε κάποιο διπλανό σημείο.
Έχει διαφορά, αν γίνει η ένεση στο χέρι (βραχίονα) ή στην κοιλιά ή στα πόδια;
Διαφέρει η ταχύτητα απορρόφησης, άρα και η έναρξη της δράσης της ινσουλίνης, ανάλογα με το σημείο της ένεσης. Ο μηρός (πόδι) έχει βραδύτερη απορρόφηση, ενώ το κοιλιακό τοίχωμα την ταχύτερη από όλες. Στο μέσον βρίσκεται η απορρόφηση από το βραχίονα (χέρι). Καλό είναι να αλλάζεις συνεχώς τα σημεία ενέσεων. Μια καλή πρακτική είναι να κάνεις σε διαφορετική περιοχή κυκλικά τις ενέσεις, ώστε να έρχεσαι στην ίδια περιοχή μετά από δύο-τρεις μέρες περίπου. Τα σημείο των ενέσεων στην ίδια περιοχή (πχ. κοιλιά) θα πρέπει να απέχουν τουλάχιστον 1 εκατοστό του μέτρου.
Σημείωση: Ίσως είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείς την ίδια περιοχή του σώματος σου για κάθε χρονική στιγμή ένεσης. Την κοιλιά για την πρωινή ινσουλίνη και τα πόδια (μηρούς) για τη βραδινή.
Πώς συντηρούνται οι ινσουλίνες; Πρέπει να υπάρχει ειδικός χώρος για αποθήκευση;
Τα αχρησιμοποίητα φιαλίδια και τα διάφορα ειδικά “στυλό” διατηρούνται στο ψυγείο μακριά από την κατάψυξη.
ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΚΑΤΑΨΥΞΗ ΤΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ.
Το φιαλίδιο που χρησιμοποιείς ή το «στυλό» διατηρείται σε θερμοκρασία δωματίου (30 βαθμούς Κελσίου) για ένα μήνα τουλάχιστον. Να μην εκτίθεται η ινσουλίνη σε ακραίες θερμοκρασίες (πολύ ψηλές ή πολύ χαμηλές) πχ. φύλαξε το φιαλίδιο ή το στυλό ινσουλίνης μακριά από θερμάστρες, μην την αφήνεις σε κλειστό αυτοκίνητο που δεν κινείται το καλοκαίρι και αντίθετα μην την αφήνεις σε θερμοκρασίες που είναι κάτω από το μηδέν. Σε ταξίδια καλό είναι η ινσουλίνη με τις αναγκαίες σύριγγες κτλ να μεταφέρονται μαζί σου σε μια τσάντα και όχι με τις αποσκευές σου.
Οι σύριγγες ινσουλίνης πρέπει να αχρηστεύονται μετά τη χρήση τους με τρόπο ασφαλή. Πρόσεξε ιδιαίτερα, αν υπάρχουν παιδιά. Υπάρχει ο κίνδυνος τραυματισμού. Η βελόνα να βιδώνεται στο στυλό αμέσως πριν από την ένεση και μετά χωρίς καθυστέρηση να τη βγάζεις και να την πετάς μαζί με το κάλυμμά της. Καλό είναι να χρησιμοποιείς ειδικό δοχείο για τις χρησιμοποιημένες βελόνες.
Ένεση της ινσουλίνης
- Διάλεξε το σημείο της ένεσης. Η ένεση γίνεται στα μπράτσα, στους γλουτούς, στην κοιλιά και στους μηρούς. Καθάρισε το δέρμα με υγρό βαμβάκι. Μην τρίβεις έντονα το δέρμα με οινόπνευμα, γιατί σκληραίνει το δέρμα.
- Με τα δάκτυλά σου ανασήκωσε το δέρμα σου σε μια πτυχή.
- Πιάσε την σύριγγα όπως θα έπιανες ένα μολύβι και προώθησε τη βελόνα κάθετα μέσα στο δέρμα. Πίεσε το έμβολο μέχρι τέλους.
- Άφησε το δέρμα, πίεσε ελαφρά το βαμβάκι στο σημείο της ένεσης. Βγάλε τη βελόνα με κίνηση προς τα έξω. Μην το τρίψεις, γιατί σκληραίνει το δέρμα.
